1
رئیس انجمن امامت حوزه و رئیس پژوهشکده معارف اهلبیت؟عهم؟
2
مدیر گروه پژوهشی، پژوهشگاه علوم و معارف اسلامی خاتم النبیین ص، قم، ایران
چکیده
مسئلۀ ولایت یکی از ارکان دستگاه تفکر صوفیه و از مهمترین اصول کلامی و اعتقادی در بینش شیعیان امامیه است و هردو جریان مزبور، غالب آموزهها و تعالیم خود را بر محور مفهوم ولایت پیریزی کردهاند. در وهلۀ نخست، استعمال مفهوم ولایت و امامت در عبارات صوفیه و یاد کردن از امامان اهلبیت؟عهم؟ بهعنوان نخستین مصادیق اولیا در کتب اهل تصوف، برخی را به گمانِ اینهمانی آموزۀ ولایت در مکتب تصوف و مذهب تشیع رسانده و بهدنبال آن، لوازمی چون یکسان بودن سرچشمههای این دو جریان و حتی اینهمانی تصوف و تشیع را بهدنبال آورده است. نوشتار حاضر سعی دارد با روشی تحلیلی-توصیفی از طریق جمعآوری دادههای کتابخانهای، به ریشههای اندیشۀ ولایت نقب زده و بنیادها و ارکان آن را در نگاه صوفیان و شیعیان استخراج کرده و مورد مقایسه قرار دهد و از همین رهگذر، میزان شباهت و تمایز اندیشۀ ولایت در نگاه شیعیان و صوفیان را بررسی نماید. این پژوهش محور مطالعۀ مقایسهای خود را در این عناوین قرار داده است: مفاهیم، مبانی، اوصاف، کارکردها، مصادیق و موضوع خاتمالاولیا. در نهایت به این مهم دست یافته است که علیرغم برخی مناسبات و دادوستدهای نظری در طول تاریخ، ولایت از منظر صوفیه، در هرکدام از محورهای ششگانۀ یادشده، با نگاه رایج شیعیان امامیه متمایز و متغایر است.
