موضوع مشّیت و اراده حقّ متعال از مهم‌ترین و اساسی‌ترین مقولاتی است که در قرآن کریم و احادیث معصومان:مطرح گردیده و متفکّران بشری در مورد آن به ارائه نظریّات مختلف پرداخته‌اند. بیشتر آرائی که در این موضوع ارائه گردیده به توضیح ادلّه نقلی و عقلی اهتمام داشته‌اند؛ به گونه‌ای که خواسته‌اند رأی خویش را موجّه و معقول ارائه نمایند. امّا دیدگاه میرزای اصفهانی1در این باره، با همه نظریّه‌های رایج و مطرح متفاوت می‌باشد؛ چراکه در نظام معرفتی ایشان، حقیقتی به نام «نور» ــ‌که فعل الهی است‌ــ مطرح شده که در مرتبه مادون حقّ متعال و مافوق مخلوقات و مفعولات می‌باشد. نقش این حقیقت نوری در شناخت نظام فکری میرزای اصفهانی بسیار اساسی و بی‌بدیل است.
در بحث «اراده الهی» جایگاه ویژه و خاصّ نور مشاهده می‌گردد که در همین مقال به آن پرداخته شده است. گفتنی است که از دیدگاه میرزای اصفهانی قدس سره ، اراده خداوند در آموزه‌های وحیانی به دو معنای متفاوت به کار رفته است. یک معنای آن دقیقاً مطابق با «فعل الهی» است که در بخش نخست نوشته حاضر به توضیح آن پرداخته‌ایم و معنای دیگر که در بخش دوم مورد بحث قرار گرفته است ناظر به یک «مفعول» یا «مخلوق خدا» است که از مقدّمات خلق نظام موجود در عالم به شمار می‌آید.